Artykuł sponsorowany
Tworzona od podstaw polityka morska w Unii Europejskiej, także z udziałem Polski, wymaga spojrzenia na nią w sposób holistyczny, jak na kompleks zintegrowanych między sobą celów gospodarczych, społecznych i naukowo-badawczych, związanych z wykorzystaniem obszarów morskich, mających wspólny wyznacznik, jakim jest zrównoważony rozwój. To już nie tylko polityka dot. gospodarki morskiej, ograniczonej do przemysłu stoczniowego, rybołówstwa czy żeglugi, ale także dot. szkolnictwa morskiego na różnych poziomach, bezpieczeństwa żeglugi, turystyki morskiej, żeglugi śródlądowej, akwakultury, ochrony biosfery morza i klimatu, i wiele innych jeszcze dziedzin życia gospodarczego i społecznego opartych na eksploatacji akwenów morskich.
Podstawowym warunkiem budowania takiego frontu dla polityki morskiej, czy to na płaszczyźnie regionalnej, krajowej czy też unijnej, jest przede wszystkim sprawny system przepływu informacji i szeroki do nich dostęp.
Na początku marcu tego roku zakończone zostaną prace zespołu specjalistów z dwóch stoczni, firmy kooperującej z nimi, portu i przedstawicieli uczelni Pomorza Zachodniego, mające na celu wypracowanie płaszczyzny i pewnego rodzaju systemu komunikacji między światem nauki i praktykami z gospodarki morskiej, które miałyby wpływ na podniesienie zarówno konkurencyjności, jak i innowacyjności podmiotów gospodarczych związanych z morzem w tym regionie.
Wejście Polski do Unii Europejskiej dało naszemu krajowi wiele szans na przestawienie polityki gospodarczej i samej gospodarki na nowoczesne tory. Zwłaszcza firm, które nadal pozostają w gestii skarbu państwa, m.in. związanych z przemysłem okrętowym.
Jedną z takich szans jest możliwość uczestniczenia przy bardzo dużym wsparciu finansowym ze strony Unii Europejskiej w różnych projektach naukowo – badawczych, które pozwalają na takie ukierunkowanie min. gospodarki morskiej na Pomorzu Zachodnim.
W ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego związanego z EFS – Europejskim Funduszem Społecznym, w latach 2006-2008, w ramach projektu „InMor. Innowacyjność i współpraca – siłą gospodarki morskiej regionu” prowadzone były badania i działania mające na celu nawiązanie pewnego rodzaju symbiozy między uczelniami regionu a przedsiębiorstwami, przede wszystkim państwowymi. Przedsięwzięcie to było w 75 proc. współfinansowane przez EFS, 25 proc. z budżetu państwa.
Uczestnikami programu InMor były, ze strony gospodarki morskiej – dwie stocznie: Stocznia Szczecińska Nowa, Szczecińska Stocznia Remontowa „Gryfia”, Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście oraz firma kooperująca z przemysłem stoczniowym – Porta Styl w Szczecinie. Ze strony uczelni w projekcie uczestniczyły: Akademia Morska w Szczecinie oraz Uniwersytet Szczeciński i Politechnika Szczecińska.
Uczestnicy projektu InMor jako cel wyznaczyli sobie „podniesienie konkurencyjności regionu przez wdrożenie rozwiązań innowacyjnych w gospodarce morskiej”. M.in. przez zbudowanie systemu komunikacji i współpracy między przedsiębiorstwami gospodarki morskiej a „jednostkami sfery badawczo rozwojowej oraz instytucjami wsparcia”.
Uczestnicy programu InMor podjęli działania na kilku płaszczyznach jednocześnie.
- Prowadziliśmy badania w małych i średnich firmach oraz w dużych przedsiębiorstwach gospodarki morskiej, a także w instytucjach badawczych w naszym regionie pod kątem możliwości współpracy i transferu technologii – informuje Jacek Tatarowicz, koordynator programu i dyrektor techniczny i rozwoju SSN.- Pozwoliły one na zorganizowanie giełd kooperacyjnych oraz szeregu innych spotkań zainteresowanych stron, m.in. konferencji dot. klastra morskiego. Stworzyliśmy także internetową bazę danych, gdzie umieszczane są aktualne informacje związane z realizacja projektu dotyczące uczestników projektu, jak i jego beneficjentów. Jest tam forum dyskusyjne, oferty technologiczne i oferty współpracy oraz informacje o możliwościach finansowania. Prezentujemy tam również biuletyn Inmor’u.
Dla realizatorów projektu Inmor szalenie ważna była konferencją 30 marca 2006, która odbyła się na Uniwersytecie Szczecińskim. Przebiegała pod hasłem projektu: „Innowacyjność i współpraca – siłą gospodarki morskiej regionu”. Jej uczestnicy sprecyzowali jedną z inicjatyw uczestników InMor’u – stworzenie warunków do działania klastra morskiego, łączącego przedsiębiorstwa gospodarki morskiej Pomorza Zachodniego i ich kooperantów. Konferencja ta zgromadziła ponad setkę przedstawicieli takich firm. Inicjatywa ta zaowocowała w rok później „spotkaniem klastrowym”, zorganizowanym przez Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście (6 marca 2007 r.). Uczestniczyło w nim ponad 200 osób – przedstawicieli firm żeglugowych, spedycyjnych, logistycznych, stoczni, portów, instytucji finansowych, badań i rozwoju, klasyfikacji a także władz regionalnych. Duże zainteresowanie spotkaniem unaoczniło nam, że branża morska w regionie na świadomość i bierze pod uwagę możliwość szerszej, niż dotychczas współpracy i oczekuje na konkretne propozycje. Przy okazji zarysowały się znaczne różnice w pojmowaniu klastra morskiego między środowiskiem naukowym a praktykami z gospodarki morskiej.
Poza kontaktami osobistymi, które są istotne w nawiązywaniu wszelkich związków między nauką a przemysłami morskimi, poza konfrontacją z procedurami unijnymi, jakie wiążą się z prowadzeniem projektów opartych na współfinansowaniu przez fundusze unijne – stworzenie pewnego rodzaju kodeksu i płaszczyzny dla klastra morskiego na Pomorzu Zachodnim można nazwać największym osiągniecie projektu InMor.
- Jest to niewątpliwie nasz największy sukces – potwierdza koordynator programu, dyr. Tatarowicz – Potwierdziły to wszelkie nasze działania w ramach projektu InMor. 17 maja 2007 r. podczas zorganizowanej przez nas konferencji „Klaster Gospodarki Morskiej Województwa Zachodniopomorskiego” zebrani przez aklamacje wybrali dr hab. Czesławę Christową profesora Akademii Morskiej w Szczecinie na lidera działań wiodących do utworzenia Zachodniopomorskiego Klastra Morskiego.
Potwierdziło to także trzecie „spotkanie klastrowe” (8 listopada 2007 r.), którego głównym tematem spotkania były sprawy związane z przygotowaniami do powołania klastra morskiego. Uczestniczyli w nim m.in. eksperci z Krajowego Punktu Kontaktowego Programów Badawczych UE. Przedstawili doświadczenia krajowe i państw unijnych związane z zakładania klastrów i uzyskaniem dla nich wsparcie finansowego.
Podczas czwartego „spotkania klastrowego” (18 grudnia 2007 r.), prowadzący projekt InMor postarali się zainteresowanym stronom przedstawić aspekty prawne związane z tworzeniem klastra morskiego. Przedstawiciele kancelarii radcy prawnego Krzysztofa Wesołowskiego zaprezentowali formy organizacyjne klastrów, procedury powołania klastra i wymagane dokumenty, zaproponowali także kilka rozwiązań prawnych, w tym finansowanie działalności klastrowej i omówili inne problemy związane z działalnością klastrów.
- Zainteresowanym stronom z branży morskiej, przygotowaliśmy w ramach naszego projektu InMor – stwierdził dyr. Tatarowicz – solidny grunt pod powołanie klastra morskiego na Pomorzu Zachodnim.
Poza budowaniem podstaw do powstania regionalnego klastra morskiego, uczestnicy projektu Inmor starali się stworzyć dla firm branży morskiej lub z nią kooperujących – przestrzeń komunikacyjną dla wymiany informacji i nawiązania bezpośrednich kontaktów. Były nią giełdy kooperacyjne.
Nim jednak przystąpiono w ramach realizacji projektu InMor do organizacji giełd kooperacyjnych czy też konferencji, w 2006 roku przeprowadzono badania dużych przedsiębiorstw gospodarki morskiej. Zaś na początku 2007 roku przeprowadzone zostały badania w małych i średnich przedsiębiorstwach związanych z gospodarką morską oraz w instytucjach badawczych. Miały one na celu identyfikację możliwości i obszarów współpracy oraz transferu technologii pomiędzy instytucjami badawczymi, dużymi przedsiębiorstwami oraz firmami z sektora MSP. Powstało siedem raportów opracowanych przez uczelnie uczestniczące w projekcie, obie stocznie, w tym odrębny raport dot. małych i średnich przedsiębiorstw (MSP).
W raporcie opracowanym przez Uniwersytet Szczeciński stwierdzono m.in.:” Jak wykazało przeprowadzone badanie istnieje współpraca między Uniwersytetem a podmiotami gospodarki morskiej regionu, chociaż nie ma ona tak dużego zasięgu, co jest wynikiem przede wszystkim ograniczonej informacji na temat istniejących i potencjalnych możliwości współpracy. Należy w związku z tym podjąć starania mające na celu zniwelowanie różnicy pomiędzy aktualnym a postulowanym stanem transferu wiedzy i technologii między sektorem naukowo-badawczym a praktyką gospodarczą. Jest to niezwykle istotne nie tylko dla poprawy kondycji jednostek naukowych oraz podmiotów związanych z gospodarką morską, ale dla całego regionu, który mógłby stać się bezpośrednim beneficjentem wzrostu konkurencyjności tak ważnego sektora gospodarki.(…) Uniwersytet współpracuje z różnymi podmiotami gospodarki morskiej właśnie w zakresie zagadnień o charakterze nietypowym, marketing), w którym oferta rynkowa na wysokim poziomie profesjonalizmu jest stosunkowo niewielka (szczególnie, jeśli weźmiemy pod uwagę rynek lokalny).”
Badania przeprowadzone przez różne ośrodki naukowe biorące udział w projekcie InMor ujawniły wiele barier, jakie zachodzą nie tylko między światem nauki a gospodarką, ale także, jakie istnieją między dużą firmą a całym sektorem małych i średnich firm. Szczegółowe badania innowacyjności w małych i średnich firmach w kontekście współpracy z dużymi firmami (stoczniami) na Pomorzu Zachodnim w sektorze budownictwa okrętowego przeprowadziło gdańskie Centrum Techniki Okrętowej S.A.
Badania te wykorzystano przede wszystkim w organizacji giełd kooperacyjnych. Są one znamienne dla większości małych i średnich firm w branży stoczniowej lub z nią kooperujących. Przeprowadzone na przełomie grudnia 2006 i lutego 2007 r. w 107 firmach sektora MSP Pomorza Zachodniego wykazały, że zakres współpracy przedsiębiorstw z instytucjami pośredniczącymi w transferze technologii oraz z jednostkami badawczo-rozwojowymi jest bardzo ograniczony. Szczególnie w zakresie działalności innowacyjnej i napotyka na wiele przeszkód. Tylko w 13 badanych firmach (12,8%) prowadzone były prace badawczo-rozwojowe, 2 firmy zgłosiły patenty w 2004 r, w 2005 – żadna. Dwa przedsiębiorstwa sprzedały 5 wzorów użytkowych a 6 firm wdrożyło w sumie 79 takich wzorów. Dwa przedsiębiorstwa sprzedały 2 licencje. Ponadto tylko nieliczne z badanych firm uczestniczyło w krajowych (0,02%) i zagranicznych (0,04%) programach wspierania innowacyjność. Główną barierą w drodze ku innowacyjności dla sektora MSP w branży okrętowej są zbyt małe środki finansowe, trudności w ich pozyskiwaniu i w finansowaniu wstępnej fazy projektu innowacyjnego oraz wysokie wymagania formalne dot. dokumentacji, wymaganej do udziału w programach wsparcia, zwłaszcza unijnych. W badanych firmach zaledwie 7 % pracowników zajmowało się wdrażaniem nowych technologii, chociaż około 20% kadry pracowniczej miało wyższe wykształcenie i władało językami obcymi.
Mimo tych wszystkich problemów i barier, firmy, zwłaszcza te małe i średnie, widziały sens we współpracy z dużymi firmami, czy między sobą. Od swoich potencjalnych i rzeczywistych kooperantów oczekują przede wszystkim – partnerskich stosunków, poprawy w przepływie informacji oraz poprawy realizacji zamówień, zachowania terminowego przepływu środków finansowych a także kooperacji w sferze usług czy sprzedaż know-how.
Przełamanie tego impasu, uczestnicy programu InMor widzieli w giełdach kooperacyjnych dla branży morskiej, zorganizowanych pod hasłem: „Nowoczesne techniki i technologie w gospodarce morskiej oraz sposoby ich finansowania„.
Pierwszą giełdę zorganizowano 10 maja ub. roku na Uniwersytecie Szczecińskim, Szczególny nacisk położono na innowacyjne rozwiązania dot. hydrotechniki, bezpieczeństwa i ochrony środowiska oraz automatyzacji i automatyki. Dla uczestników giełdy przygotowano trzy punkty konsultacyjne – Biura Programów Międzynarodowych Politechniki Szczecińskiej, Północnej Izby Gospodarczej oraz Zachodniopomorskiej Agencji Rozwoju Regionalnego, które serwowały usługi doradcze dla uczestników giełdy. Druga część spotkania poświęcona była prezentacja wiodących firm branży morskiej regionu zachodniopomorskiego W giełdzie uczestniczyło ponad 30 przedsiębiorstw i przeprowadzono 27 dwustronnych spotkań.
Kilka miesięcy później, 20 września zorganizowano na uniwersytecie drugą giełdę. Tym razem organizatorzy skupili się na innowacyjnych rozwiązaniach dot. infrastruktury, ochrony środowiska, problemów związanych z nowymi technologiami w budownictwie, automatyzacji i informatyzacji. W giełdzie uczestniczyło ponad 40 przedsiębiorstw branży morskiej, przeprowadzono 17 dwustronnych spotkań.
Trzecia giełda kooperacyjna odbyła się 24 stycznia tego roku. Do hotelu „Radisson” w Szczecinie zaproszono przedsiębiorców, którzy chcieli nawiązać współpracę w zakresie tworzenia i realizacji rozwiązań innowacyjnych związanych z usługami dot. wdrożeń i produkcji, szkoleń, konsultacji i doradztwa, chcieli udostępnić zainteresowanym swoje specjalistyczne wyposażenie lub byli zainteresowani kupnem gotowych rozwiązań technologicznych. M.in. zaprezentowało swoje możliwości Laboratorium Spawania Konstrukcji Wielkogabarytowych z Politechniki Szczecińskiej. Stocznia Gryfia przedstawiła technologię spawania aluminium przy konstrukcjach offshorowych. Budowę pola refulacyjnego i problematykę pogłębiania, a także informatyzację przedsiębiorstwa prezentował ZMPSiŚ. Naukowcy z Uniwersytetu Szczecińskiego wraz ze stocznią Nowa przedstawili program rozwoju masowej turystyki wodnej na Pomorzu Zachodnim i możliwości z tego wynikające dla przedsiębiorstw branży morskiej.
***
Cennym osiągnięciem uczestników projektu InMor było zdiagnozowanie stosunku podmiotów gospodarczych branży morskiej regionu do podnoszenia konkurencyjności poprzez innowacyjność i pokazanie relacji, jakie istnieją między nauką i jej osiągnięciami a gospodarką morską regionu. A także wskazanie na bazie tej diagnozy drogi wyjścia z impasu – przestrzeni informacyjno-komunikacyjnej, jaką są giełdy kooperacyjne oraz stworzenie solidnych podstaw do powstania klastra morskiego na Pomorzu Zachodnim – sformalizowanego forum realizującym cele współczesnej, europejskiej polityki morskiej w wymiarze regionalnym.